Symposium ‘Kloosterland – over 34 Groninger kloosters’

5 oktober 2026

Op maandag 5 oktober tussen 10.00 en 17.00 uur vindt in Museum Klooster Ter Apel het symposium ‘Kloosterland – over 34 Groninger kloosters’ plaats. Zes deskundigen presenteren daar hun inzichten over de religieuze, economische, maatschappelijke, landschappelijke en juridische rol en betekenis van de talrijke middeleeuwse kloosters in Groningen. Het symposium wordt georganiseerd door de werkgroep ’34 Groninger Kloosters’.

Het verborgen fundament van de provincie

Ooit, van 1175 tot 1594, stonden er in de provincie Groningen maar liefst vierendertig kloosters. Het waren de spirituele centra, economische motoren, kennisdragers, cultuurbrengers en landschapsontwikkelaars van hun tijd. De betekenis, verhalen en sporen van de kloosters reiken tot in onze tijd.

In de refter van Museum Klooster Ter Apel hangt een kaart met daarop alle 34 Groninger kloosters.

Programma en lezingen

Vanaf de twaalfde eeuw raakte Groningen, evenals het aangrenzende Friesland en Ostfriesland, bezaaid met een opmerkelijk groot aantal kloosters van uiteenlopende orden. Dat was in de eerste plaats het gevolg van een christelijk wereldbeeld dat de basis vormde voor alles. Maar het had niet alleen met religie te maken. Ook de specifieke economische en maatschappelijke omstandigheden in dit kustgebied spelen mee, evenals de politieke ambities van lokale aanzienlijke families.

Tussen ca. 1000 en 1500 weken de Friese landen (Friesland, Groningen, Ostfriesland) af van de rest van Europa. Er was geen feodaliteit; het lokaal recht werd uitgeoefend door de adel en vrije boeren die eens per jaar nabij Aurich in Ostfriesland samenkwamen. Het landschap was bezaaid met kloosters, kerken en stinzen (kleine kasteeltjes). In deze samenleving floreerde de eer. Maar wat had die eer nu te maken met de dienstbaarheid aan God die in de kloosters werd betracht? En hoe verhielden het wereldlijk en kerkelijk recht zich tot elkaar?

Groningen kent een rijke kloostergeschiedenis die dieper gaat dan steen en stichting. In hun duo-lezing verkennen Vita Teunissen (cultuurhistoricus, bureau SteenhuisMeurs) en Berte Daan (landschapsarchitect, bureau PeetersenDaan) hoe de middeleeuwse kloosters onlosmakelijk met hun omgeving zijn vervlochten. Kloosterlingen kozen hun plek niet toevallig: bodem, water en landschap bepaalden waar gemeenschappen wortel schoten. Vanuit de kloosters werden de zielzorg, het in cultuur brengen van het landschap en het maatschappelijk leven georganiseerd. De relatie tussen mens, bodem en landschap blijkt wederzijds en verrassend actueel.

Mysterieuze lichtflitsen, klingelende geluiden uit de grond, visioenen en wonderbaarlijke genezingen in kerkruïnes: in de middeleeuwen bestonden er talloze spannende verhalen rondom de stichting van kloosters. Aan de hand van voorbeelden uit Groningen en de rest van Nederland onderzoekt de archeoloog Fardau Mulder wat deze verhalen ons over het kloosterleven kunnen vertellen. Zijn het mythen, of schuilt er waarheid in? En hoe kan archeologisch onderzoek hierbij helpen?

Dichteres Esmé van den Boom

Ter afronding van het symposium zal Esmé van den Boom, voormalig stadsdichter van Groningen, haar observaties van de dag omzetten in een ter plekke geschreven gedicht. Daarmee slaat ze een brug tussen de middeleeuwse kloosterhistorie en de Groningse actualiteit.