En ook vandaag was het prachtig weer om te tuinieren, al werd het aan het eind van de ochtend toch wel een beetje warm. Conservator van ons museum, Bas Sijpkes, hielp vandaag mee. Misschien ook wel omdat alle planten in de kruidentuin onderdeel van de museumcollectie zijn, en als conservator moet je de collectie wel goed kennen natuurlijk.
Heilig kruid
Een plant die in elke middeleeuwse kruidentuin thuishoort is de hysop (Hysoppus officinalis). Niet zozeer vanwege zijn medicinale eigenschappen maar vooral als smaakmaker in de keuken. Naast salie, peterselie en bonenkruid is hysop een van de meest gebruikte keukenkruiden uit die tijd. Over de uitleg van de naam hysop lees ik tegenstrijdige verklaringen: die zou komen van het Hebreeuwse “ezob”, wat letterlijk “heilig kruid” betekent. Deze verklaring wordt door AI als meest waarschijnlijk bevonden. Maar het zou ook zijn ontstaan uit de Griekse woorden hys (zwijn) en ops (gezicht). De bloem lijkt namelijk een beetje op de snuit van een zwijn met de naar voren gestrekte bovenlip en de afstaande onderlip.
De hysop in onze tuin.
Reinigend
Hysop wordt een aantal keer in de Bijbel genoemd. Het is een kruid dat een reinigende, ont-zondigende werking zou hebben zoals beschreven staat in het Oude testament in het “Boek van de uittocht” en in psalm 51:7. “Zuiver (ont-zondig) mij met Hysop en ik zal schoon zijn: was mij, en ik zal witter zijn als sneeuw.”
Etherische olie
Hysop behoort tot de familie der lipbloemigen en is een winterharde vaste plant die tot 60 centimeter hoog kan worden. Het heeft lancetvormige bladeren die etherische olie bevatten. Het bloeit van juli tot en met september met blauwachtig paars, soms wit of roze bloemen die in kleine kransen vaak aan één kant van de stengel staan. Hysop lijkt een beetje op lavendel en wordt in Frankrijk daarom ook wel de “lavendel van het Noorden” genoemd.
Muntachtige smaak
In de keuken werd en wordt hysop gebruikt in salades, soepen, hutspot, tomaten en marinades. Ook bij lamsvlees, varkensvlees, gevogelte en bij vette vis kan men hysop gebruiken. Het geeft de gerechten een iets bittere, muntachtige smaak, die overigens niet door iedereen wordt gewaardeerd.
Hysope met vijghen Wijnruyte ende huenich in water ghesoden ende ghedroncken es seer goet den ghenen die verstopt van borsten ende cort van adem sijn die swaerlijck kichen ende eenen swaeren verouderden hoest hebben. Tot den selven ghebreken es zy oock goet met huenich vermenght ende dicwils ghelect.
Nico Rookmaker
9 augustus 2025
